U�ywamy plik�w cookies, by u�atwi� korzystanie z naszych serwis�w.
Je�li nie chcesz, by pliki cookies by�y zapisywane na Twoim dysku zmie� ustawienia swojej przegl�darki. Kliknij "Zamknij" aby zaakceptowa� nasz� polityk�.

[ Zamknij ]
Eurpoejski Rok Dialogu Międzykulturowego Dodaj do ulubionych Poleć znajomemu Polski English Narodowe Centrum Kultury PRASA DO POBRANIA FAQ KONTAKT ARCHIWUM




Strona główna > Definicje pojęć związanych z dialogiem
Definicje

Radosław Muniak
Mateusz Skrzeczkowski
pod redakcją merytoryczną prof. Anny Zeidler-Janiszewskiej


Dialog oznacza, że ludzie wyszli z kryjówek, zbliżyli się do siebie, rozpoczęli wymianę zdań. (…) Nikt nie zamyka się w kryjówce dobrowolnie, widocznie ma jakiś powód. Trzeba ten powód uznać. W pierwszym słowie dialogu kryje się wyznanie: … z pewnością masz trochę racji. Z tym idzie w parze drugie, nie mniej ważne: …z pewnością ja nie całkiem mam rację. Wyznaniami tymi obydwie strony wznoszą się jakby ponad siebie, dążąc ku wspólnocie jednego i tego samego punktu widzenia na sprawy i rzeczy (…) Dialog to budowanie wzajemności.


ks. prof. Józef Tischner, Etyka solidarności


 

Dialog międzykulturowy


Pożądany efekt spotkania z inną kulturą. Dialog międzykulturowy może być niezwykle cennym źródłem wiedzy o wartościach i konwencjach akceptowanych przez reprezentantów innych kultur ale i o sobie samym i własnej tradycji kulturowej. Pamiętać należy, że dialog nie polega na tym, aby przekonać do swoich racji, ale by za sprawą innej perspektywy, zrozumieć bądź dostrzec to, co naszemu rozumieniu bądź postrzeganiu wcześniej się wymykało lub co dotychczas pojmowaliśmy inaczej. Udana relacja dialogowa prowadzi raczej do uświadomienia miejsc i przyczyn rozbieżności, a nie do wytworzenia przewagi jednej ze stron. Świadomość różnic w połączeniu z rozumiejącym stosunkiem do odmienności, który cechuje udane formy dialogu, może skutkować nie tylko wytworzeniem bardziej refleksyjnego stosunku do własnej kultury ale i przewartościowaniem pewnych jej obszarów. Jednak taką sytuację należy traktować jako zysk, a nie porażkę. Dialog międzykulturowy nie musi zawsze przybierać formy bezpośredniej. Rolę „interlokutora” spełniają różnorodne przekazy kulturowe takie jak: literatura, muzyka, sztuka, film itp. W społeczeństwie wielokulturowym dialog stanowi pożądaną alternatywę dla relacji agonistycznych między reprezentantami różnych kultur i dla tolerancji opartej na obojętności, prowadzi bowiem do postawy wzajemnego szacunku i uznania, która jest warunkiem wszelkiej owocnej współpracy między ludźmi.

Wielokulturowość (multikulturowość, społeczeństwo wielokulturowe)


Sytuacja współistnienia w określonej przestrzeni społecznej grup reprezentujących różne tradycje kulturowe (pluralizm kulturowy). Tradycje te już dawniej rzadko były reprezentowane w stanie "czystym". Przypominając, że zawsze istniały jakieś formy wymiany międzykulturowej i wzajemnego uczenia się od siebie, a w dobie globalnego obiegu idei przekazów kulturowych procesy te podlegają niebywałej intensyfikacji, niemiecki filozof -Wolfgang Welsch przekształca koncepcję wielokulturowości w koncepcję transkulturowości. Zrywa ona z separatystycznym pojmowaniem kultur, propagując model sieciowy, którego efektem jest hybrydyczny kształt tożsamości kulturowej (w której coraz trudniej rozróżnić gdzie kończy się to, co nasze, a gdzie zaczyna się to, co obce). Transkulturowy charakter społeczności wielokulturowych sprzyja intensyfikacji i pogłębianiu dialogu międzykulturowego, które często przybiera dziś kształt "polilogu".

Tożsamość kulturowa

Aktualne posiadane przez jednostkę poczucie tego kim – z kulturowego punktu widzenia – jest. Tożsamość kulturowa przybiera bardziej zamkniętą postać w sytuacji silnej, wielopoziomowej i jednoznacznej identyfikacji z grupą etniczno-kulturową i postać bardziej otwartą w przypadku refleksyjnego, dialogowego uczestnictwa w kulturze. Wielu teoretyków kultury uważa, że zbyt silne poczucie tożsamości kulturowej może rodzić konflikty społeczne. Najczęściej mamy z nimi do czynienia, kiedy tożsamość kulturowa rodzi się w opozycji do drugiego człowieka, a nie z potrzeby budowania z nim wspólnoty. W perspektywie polityki społecznej tożsamość jednostek ulega przekształceniom w procesach uregulowanej prawnie integracji, której negatywnym wariantem jest przymusowa asymilacja.


Integracja


Proces łączenia przynajmniej dwóch różnych modeli kultury. Przeciwieństwem integracji jest separacja kultur, która może posiadać podłoże rasowe. W społecznościach wielokulturowych integracja przebiega poprzez zapewnienie równych szans dla wszystkich mniejszości kulturowych i tworzeniu wspólnoty kulturowej bazującej na wzajemnym uznaniu różnorodnych tradycji. Jednym z podstawowych czynników sprzyjających integracji jest konstytucyjny zapis gwarantujący równość, ale również prawo do pielęgnowania odmienności.

Asymilacja

 

proces polegający na „wchłanianiu” grup mniejszościowych przez ogół, co często wiąże się z utratą cech specyficznych grupy asymilowanej (takich jak język, obyczaje czy ubiór). Asymilacja może być dobrowolna (przypadek imigrantów) lub narzucona (kolonizacja, napaść, rozbiór). Asymilacja może zatem mieć pozytywne jak i negatywne oblicze. Czasem ukazuje otwarcie społeczności na odmienność poprzez akceptację obcej jednostki i wprowadzenie jej w obręb danej grupy. Przeważnie jednak mówi się o asymilacji w kontekście grup mniejszościowych, dla których ów proces oznacza utratę pierwotnej tożsamości kulturowej.

Tolerancja


Postawa uznania i szacunku dla odmienności, a nie tylko obojętnej zgody na istnienie w 'naszej' przestrzeni społecznej innych tradycji kulturowych. Przyjęcie postawy aktywnej tolerancji (połączonej z postawą solidarności) stanowi niezbędny warunek udanego dialogu międzykulturowego.

Filozofia dialogu


Nazywana również „filozofią spotkania” lub „filozofią innego”. Spotkanie z drugą osobą (Innym) jest warunkiem zaistnienia dialogu. Kiedy odbywa się twarzą w twarz (Tischner, Levinas) oznacza otwartość i bezpośredniość spotkania. Twórcą filozofii dialogu był żydowsko-niemiecki filozof Martin Buber. Według jego koncepcji, dialog stanowi podstawę filozofii w ogóle, gdyż jest jedyną efektywną formą trwałej komunikacji, w przeciwieństwie do jednostronnego, a zatem stronniczego wyrażania poglądów. Rozwijając te inspiracje filozoficzne, rosyjski literaturoznawca - Michaił Bachtin sformułował koncepcję dialogu jako otwartej wymiany wielu perspektyw. Jej modelowym wcieleniem uczynił strukturę narracyjną w powieściach Dostojewskiego. Nawiązując do ustaleń Bachtina bułgarsko- francuska badaczka, Julia Kristeva zaproponowała dla ujęcia współczesnej między - i transkulturowej komunikacji (urzeczywistnianej tak w mikro - jak i makroskali) formułę polilogu.

Etyka solidarności


Koncepcja społeczno-moralna stworzona przez ks. Józefa Tischnera odwołująca się do doświadczeń "Solidarności", zwaloryzowanych w duchu chrześcijańskiej nauki społecznej (w szczególności personalizmu i filozofii Karola Wojtyły). Szczególnie podkreśla się w jej ramach ideę dobra wspólnego i troskę o ludzi zmarginalizowanych w społeczeństwie współczesnym. W myśl papieskiej encykliki Solicitudo Rei Socialis postawa solidarności pomaga nam dostrzec Innego w drugim człowieku, grupach społeczno-kulturowych lub narodach. Etyka solidarności zmierza do urzeczywistnienia idei równości i społeczeństwa obywatelskiego. Opiera się na szczególnej formie więzi międzyludzkiej, urzeczywistnianej w formie opieki nad tymi, którzy potrzebują opieki. Etyka solidarności stanowi więc fundament aktywnej tolerancji i udanego dialogu międzykulturowego.

Edukacja międzykulturowa


Edukacja przygotowująca człowieka do spotkań z innością. Do najważniejszych jej zadań należy szerzenie potrzeby prowadzenia dialogu międzykulturowego, propagowanie postawy aktywnej tolerancji , traktującej odmienność jako wartość, a nie powód do wykluczenia, wdrażanie etyki solidarności, upowszechnianie dostarczanej przez antropologię kulturową wiedzy o wartościach i regułach respektowanych w różnych grupach kulturowych. Znaczenie edukacji międzykulturowej rośnie wraz z pluralizacją kulturową współczesnych społeczeństw. Jednym z jej ważnych efektów jest umiejętność przekształcanie sytuacji konfliktowych w sytuacje współpracy i współdziałania jednostek czy grup reprezentujących różne tradycje kulturowe.

Warto poczytać o dialogu


Ks. prof. Józef Tischner, Etyka solidarności
Ryszard Kapuściński, Spotkanie z Innym, jako wyzwanie XXI wieku
Ryszard Kapuściński, Ten Inny
Martin Buber, Ja i Ty: wybór pism filozoficznych
Edward T. Hall, Bezgłośny język
Edward T. Hall, Poza kulturą
Ruth Benedict, Wzory kultury
Jan Andrzej Kłoczowski OP, Filozofia dialogu
Leszek Kołakowski, Szukanie barbarzyńcy
Zygmunt Bauman, Europa niedokończona przygoda
Gordon Mathews, Supermarket kultury
Wolfgang Welsch, Transkulturowość. Nowa koncepcja kultury
Andrzej Stasiuk, Jadąc do Babadag








< powrót | Strona główna
Positive-Power